Μέσο Ατομικής Προστασίας είναι ο εξοπλισμός που φορά ή κρατά ο εργαζόμενος για να προστατευτεί από έναν ή περισσότερους κινδύνους για την ασφάλεια ή την υγεία του στην εργασία, μαζί με κάθε συμπλήρωμα ή εξάρτημα που εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό (άρθρο 2, παρ. 1).

Το ίδιο άρθρο εξαιρεί ρητά από τον ορισμό, μεταξύ άλλων, τα συνήθη ρούχα εργασίας και τις στολές που δεν προορίζονται ειδικά για την προστασία του εργαζόμενου, τον εξοπλισμό πρώτων βοηθειών και διάσωσης και τα αθλητικά είδη (άρθρο 2, παρ. 2). Ένα παντελόνι εργασίας ή ένα μπλουζάκι με το λογότυπο της εταιρείας είναι ρούχο εργασίας, όχι ΜΑΠ.

● ΜΑΠ · ○ όχι ΜΑΠ. Τα πρότυπα είναι παραδείγματα της σήμανσης που φέρει συνήθως κάθε είδος. Το αν ένα είδος χρειάζεται σε μια θέση εργασίας το ορίζει η εκτίμηση κινδύνου, όχι ο πίνακας.

Από την πλευρά του προϊόντος, τα ΜΑΠ καλύπτονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/425: φέρουν σήμανση CE και ανήκουν σε μία από τρεις κατηγορίες (I, II, III) ανάλογα με τη σοβαρότητα του κινδύνου. Οι εταιρικές στολές χωρίς προστατευτική λειτουργία δεν έχουν τέτοια υποχρέωση· για αυτές δείτε τις εκτυπώσεις ρούχων εργασίας.

Τα ΜΑΠ χρησιμοποιούνται όταν οι κίνδυνοι δεν μπορούν να αποφευχθούν ή να περιοριστούν επαρκώς με τεχνικά μέσα συλλογικής προστασίας ή με μέτρα οργάνωσης της εργασίας (άρθρο 3). Το άρθρο 7, παρ. 1 ορίζει τη σειρά με την οποία ο εργοδότης αντιμετωπίζει έναν κίνδυνο:

1. Καταγραφή των κινδύνων. Ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν σε κάθε θέση και ποιοι εργαζόμενοι εκτίθενται.
2. Αποτροπή. Εξάλειψη του κινδύνου στην πηγή του, όπου γίνεται. Για παράδειγμα, εργασία στο έδαφος αντί για εργασία σε ύψος.
3. Αντικατάσταση. Του επικίνδυνου με κάτι λιγότερο επικίνδυνο, όπως ένα ηπιότερο καθαριστικό ή ένα πιο αθόρυβο μηχάνημα.
4. Εγκλεισμός. Απομόνωση της πηγής, π.χ. περίφραξη μηχανήματος ή τοπικός εξαερισμός.
5. Περιορισμός της έκθεσης. Λιγότεροι εργαζόμενοι, λιγότερος χρόνος, απόσταση από την πηγή.
6. Μέσα Ατομικής Προστασίας. Για τον κίνδυνο που απομένει μετά τα προηγούμενα βήματα.
7. Επανέλεγχος. Αν τα μέτρα δουλεύουν και αν άλλαξε κάτι στη θέση εργασίας.

Η σειρά των βημάτων είναι του άρθρου 7, παρ. 1. Τα παραδείγματα σε κάθε βήμα είναι δικά μας, για να γίνει πιο κατανοητό.

Όλες οι παρακάτω υποχρεώσεις στηρίζονται σε συγκεκριμένο άρθρο. Αν δεν αναφέρεται άλλος νόμος, το άρθρο είναι του Π.Δ. 396/1994.

• Γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου. Κάθε επιχείρηση, ανεξαρτήτως μεγέθους, οφείλει να έχει γραπτή εκτίμηση των κινδύνων, με τη συνδρομή του τεχνικού ασφαλείας και του ιατρού εργασίας ή εξωτερικής υπηρεσίας προστασίας και πρόληψης. Από εκεί προκύπτει ποια ΜΑΠ χρειάζεται κάθε θέση. ν. 3850/2010, άρθρο 43
• Αξιολόγηση πριν την επιλογή. Ο εργοδότης λαμβάνει υπόψη την έγγραφη γνώμη τεχνικού ασφαλείας και ιατρού εργασίας και αξιολογεί τους κινδύνους, τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχουν τα ΜΑΠ και τα διαθέσιμα προϊόντα. άρθρο 5, παρ. 1
• Πληροφορίες από τον προμηθευτή. Έχει δικαίωμα να ζητά από προμηθευτές τις πληροφορίες που χρειάζεται για την αξιολόγηση. άρθρο 5, παρ. 2
• Κατάλληλα ΜΑΠ. Για τον κίνδυνο, χωρίς να δημιουργούν νέους κινδύνους, για τις συνθήκες του χώρου, εργονομικά και προσαρμοσμένα στον χρήστη. Όταν φοριούνται περισσότερα μαζί, πρέπει να είναι συμβατά. άρθρο 4, παρ. 1–2
• Σωστή χρήση. Μόνο για τη χρήση για την οποία προορίζονται, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. άρθρο 4, παρ. 3–4
• Δωρεάν και για προσωπική χρήση. Αν ένα ΜΑΠ πρέπει να χρησιμοποιηθεί από περισσότερους, λαμβάνονται μέτρα ώστε να μη δημιουργούνται προβλήματα υγείας ή υγιεινής. άρθρο 4, παρ. 6
• Συντήρηση, καθαρισμός, αντικατάσταση, φύλαξη. Ο εργοδότης μεριμνά και παρέχει τα μέσα για την καλή λειτουργία των ΜΑΠ: συντηρήσεις, επισκευές, καθαρισμούς, άμεση αντικατάσταση σε προχωρημένη φθορά, φύλαξη σε χώρο με καλές συνθήκες καθαριότητας και υγιεινής. άρθρο 4, παρ. 7
• Πληροφόρηση, ενημέρωση, εκπαίδευση. Ο εργαζόμενος ενημερώνεται εκ των προτέρων για τους κινδύνους από τους οποίους τον προστατεύει το ΜΑΠ και εκπαιδεύεται στη χρήση του. άρθρο 4, παρ. 8–10 · άρθρο 8
• Διαβούλευση. Οι εργαζόμενοι ή οι εκπρόσωποί τους συμμετέχουν στη διαβούλευση για τα θέματα του διατάγματος. άρθρο 9
• Επανεξέταση. Η αξιολόγηση επανεξετάζεται όταν αλλάζουν τα δεδομένα της εργασίας. άρθρο 5, παρ. 3

Την τήρηση των διατάξεων ελέγχει η Επιθεώρηση Εργασίας (άρθρο 11). Για τις παραβάσεις προβλέπονται διοικητικές και ποινικές κυρώσεις (άρθρο 12). Οι διοικητικές κυρώσεις για τη νομοθεσία υγείας και ασφάλειας ρυθμίζονται από το άρθρο 71 του ν. 3850/2010.

Η ασφάλεια δεν είναι μόνο ευθύνη του εργοδότη. Ο εργαζόμενος οφείλει να φροντίζει, όσο του επιτρέπουν οι δυνατότητές του, για την ασφάλεια και την υγεία τη δική του και των άλλων που επηρεάζονται από τις πράξεις του (ν. 3850/2010, άρθρο 49, παρ. 1). Ειδικότερα:

• Χρησιμοποιεί σωστά τον ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό που του διατίθεται και τον τακτοποιεί στη θέση του μετά τη χρήση. άρθρο 49, παρ. 2β
• Δεν θέτει εκτός λειτουργίας και δεν αλλάζει αυθαίρετα τους μηχανισμούς ασφαλείας. άρθρο 49, παρ. 2γ
• Αναφέρει αμέσως καταστάσεις άμεσου και σοβαρού κινδύνου, καθώς και ελλείψεις στα συστήματα προστασίας. άρθρο 49, παρ. 2δ
• Συμμετέχει στην εκπαίδευση που οργανώνει η επιχείρηση. άρθρο 49, παρ. 3

Το Παράρτημα III του Π.Δ. 396/1994, όπως αντικαταστάθηκε με το Π.Δ. 34/2022, δίνει έναν ενδεικτικό και μη εξαντλητικό κατάλογο δραστηριοτήτων και κλάδων που μπορεί να απαιτούν ΜΑΠ (άρθρο 10). Οι κάρτες που ακολουθούν είναι δική μας ενδεικτική αντιστοίχιση των πιο συνηθισμένων περιπτώσεων. Η λίστα για τη δική σας επιχείρηση βγαίνει από τη δική σας εκτίμηση κινδύνου.

Για την επιλογή του κάθε είδους, δείτε τους αναλυτικούς οδηγούς μας για τα παπούτσια ασφαλείας, τα γάντια εργασίας και τα ρούχα εργασίας για το κρύο.

1. Από την εκτίμηση κινδύνου σε λίστα ανά θέση. Για κάθε θέση εργασίας γράψτε ποιο ΜΑΠ χρειάζεται, για ποιον κίνδυνο και με ποιο πρότυπο ή επίπεδο προστασίας. Η λίστα είναι πρακτικό εργαλείο, όχι ξεχωριστή νομική υποχρέωση, αλλά κάνει την αγορά και τον έλεγχο πολύ πιο απλά.
2. Τι ζητάτε από τον προμηθευτή. Σήμανση CE, το πρότυπο και το επίπεδο προστασίας, την κατηγορία κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/425, τη δήλωση συμμόρφωσης ΕΕ και οδηγίες χρήσης στα ελληνικά. Ο προμηθευτής οφείλει να χορηγεί οδηγίες χρήσης στα ελληνικά (άρθρο 6, παρ. 1β).
3. Μεγέθη ανά εργαζόμενο. Τα ΜΑΠ πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στον χρήστη (άρθρο 4, παρ. 1). Στην πράξη, συγκεντρώστε τα μεγέθη παπουτσιών, γαντιών και ρούχων πριν την παραγγελία, αντί να παραγγείλετε «ένα M για όλους».
4. Απόθεμα για ό,τι φθείρεται γρήγορα. Γάντια μιας χρήσης, ωτοβύσματα, φίλτρα μασκών. Καλή πρακτική είναι ένα μικρό απόθεμα ώστε η αντικατάσταση να γίνεται αμέσως, όπως ζητά το άρθρο 4, παρ. 7.
5. Κοινή χρήση μόνο με μέτρα υγιεινής. Αν ένα ΜΑΠ (π.χ. μια ζώνη ασφαλείας ή ένα κράνος επισκεπτών) θα χρησιμοποιείται από περισσότερους, προβλέψτε καθαρισμό και, όπου γίνεται, ατομικά αναλώσιμα (άρθρο 4, παρ. 6).

Το Π.Δ. 396/1994 δεν ορίζει ρητά έντυπο ή μητρώο παράδοσης. Είναι όμως ο πιο απλός τρόπος να αποδείξει μια επιχείρηση, σε έναν έλεγχο ή μετά από ένα ατύχημα, ότι χορήγησε τα ΜΑΠ και ενημέρωσε τους εργαζόμενους. Ένα έντυπο μπορεί να έχει τη μορφή:

Υπόδειγμα. Προσαρμόστε το με τον τεχνικό ασφαλείας σας.

Δύο ακόμη συνήθειες που βοηθούν, επίσης ως καλή πρακτική:

• Ετήσια επανεξέταση της λίστας ανά θέση. Ο νόμος ζητά επανεξέταση όταν αλλάζουν τα δεδομένα (άρθρο 5, παρ. 3). Ένας σταθερός ετήσιος έλεγχος εξασφαλίζει ότι δεν θα ξεχαστεί.
• Αντικατάσταση με βάση τη φθορά και τις οδηγίες του κατασκευαστή, όχι με βάση το ημερολόγιο. Καταγράψτε στο έντυπο και τις αντικαταστάσεις.

Ερωτήσεις που ακούμε συχνά