Παπούτσια για κουζίνα και νοσοκομείο: πώς διαλέγετε σαμπό
Προστατευτικό δακτύλων ή όχι, αντιολισθητικότητα SR, ανοιχτή ή κλειστή φτέρνα, υλικά για καυτά υγρά και πλύσιμο. Ό,τι χρειάζεται να ξέρετε πριν αγοράσετε σαμπό για μαγειρείο, φούρνο ή κλινική.
Σε μια επαγγελματική κουζίνα το πάτωμα δεν μένει ποτέ στεγνό για πολύ. Λάδι από το τηγάνι, νερό από τη λάντζα, σάλτσα που έπεσε στο σέρβις. Προσθέστε δέκα ώρες ορθοστασίας, καυτά υγρά και μαχαίρια που γλιστρούν από τον πάγκο και έχετε έναν από τους πιο απαιτητικούς χώρους για τα πόδια.
Τα ίδια ισχύουν, με άλλη σειρά, στο νοσοκομείο: βάρδιες χωρίς κάθισμα, υγρά στο δάπεδο, συχνή απολύμανση. Ο οδηγός αυτός εστιάζει μόνο σε ό,τι αφορά κουζίνα, τρόφιμα και υγεία. Για τις κατηγορίες, τα σύμβολα και το νέο πρότυπο του 2022 δείτε τον πλήρη οδηγό παπουτσιών ασφαλείας.
Χρειάζεστε προστατευτικό δακτύλων;
Η πρώτη απόφαση δεν αφορά το σχέδιο αλλά το πρότυπο. Τα σαμπό και τα παπούτσια κουζίνας κυκλοφορούν σε δύο μορφές, που φαίνονται ίδιες απ’ έξω:
Η αρίθμηση είναι ίδια και στα δύο πρότυπα: το O2 έχει τις ίδιες ιδιότητες με το S2, χωρίς όμως προστατευτικό. Αναλυτικά τι περιλαμβάνει κάθε κατηγορία θα βρείτε στον πίνακα SB έως S7 του κύριου οδηγού.
Πότε αρκεί υπόδημα χωρίς προστατευτικό
Η απάντηση δεν βγαίνει από το επάγγελμα αλλά από τη γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου της επιχείρησης. Δύο μάγειρες σε διαφορετικές κουζίνες μπορεί να χρειάζονται διαφορετικό παπούτσι. Τέσσερις ερωτήσεις βοηθούν να ξεκαθαρίσει:
- Σηκώνετε βαριά σκεύη; Κατσαρόλες ζωμού, γάστρες με φαγητό, ταψιά φούρνου, καζάνια. Αν πέσουν στο πόδι, το προστατευτικό κάνει τη διαφορά.
- Κυκλοφορούν τρόλεϊ ή καρότσια; Τρόλεϊ σερβιρίσματος, ράφια με ροδάκια για ταψιά, παλετοφόρα. Οι ρόδες πατούν τα δάχτυλα πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε.
- Κάνετε παραλαβή ή αποθήκη; Κιβώτια, σακιά αλεύρι 25 κιλών, φιάλες αερίου, βαρέλια. Εκεί ισχύουν οι κίνδυνοι μιας αποθήκης, όχι μιας κουζίνας.
- Τι γράφει η εκτίμηση κινδύνου; Αν προβλέπει υπόδημα ασφαλείας για τη θέση, αυτό ισχύει, όποια κι αν είναι η προτίμηση του εργαζόμενου.
Αν απαντήσατε «όχι» στα τρία πρώτα, ένα υπόδημα O1 ή O2 συνήθως αρκεί. Αν απαντήσατε «ναι» έστω σε ένα, κοιτάξτε SB ή S2.
Αντιολισθητικότητα στην κουζίνα
Σε κουζίνα το νερό σπάνια είναι σκέτο νερό. Είναι νερό με λάδι, με απορρυπαντικό, με αλεύρι ή με υπολείμματα τροφών. Γι’ αυτό το βασικό τεστ αντιολισθητικότητας, που περνούν υποχρεωτικά όλα τα πιστοποιημένα υποδήματα, συχνά δεν αρκεί.
- SR (πρότυπα 2022): το υπόδημα πέρασε επιπλέον την αυστηρότερη δοκιμή σε κεραμικό πλακάκι με γλυκερίνη, που προσομοιώνει λιπαρό δάπεδο. Ισχύει τόσο για τα S όσο και για τα O.
- SRC (πρότυπα 2011/2012): η παλιά σήμανση, που θα δείτε ακόμη σε πολλά σαμπό στην αγορά. Το πλησιέστερο νέο ισοδύναμο είναι το SR.
Για κουζίνα, φούρνο και βιομηχανία τροφίμων ζητήστε ένα από τα δύο. Η αναλυτική διαφορά παλιών και νέων δοκιμών υπάρχει στην ενότητα τι άλλαξε το 2022.
Η πιστοποίηση αφορά το καινούργιο παπούτσι. Όσο λειαίνεται το ανάγλυφο της σόλας, ειδικά στη φτέρνα και κάτω από τα δάχτυλα, η πρόσφυση χάνεται. Ένα σαμπό με φθαρμένη σόλα δεν προστατεύει, όποιο σύμβολο κι αν γράφει. Το ίδιο ισχύει όταν τα κανάλια της σόλας γεμίζουν λίπος: καθαρίζετε τη σόλα, όχι μόνο το πάνω μέρος.
Η λέξη «αντιολισθητικό» στην περιγραφή ενός προϊόντος δεν σημαίνει πιστοποιημένη αντιολισθητικότητα. Ψάξτε το σύμβολο SR ή SRC στην ετικέτα μέσα στο παπούτσι και τον αριθμό του προτύπου (EN ISO 20345 ή 20347). Χωρίς αυτά, ο ισχυρισμός δεν έχει ελεγχθεί.
Ανοιχτή ή κλειστή φτέρνα
Το κλασικό σαμπό με ανοιχτή φτέρνα φοριέται και βγαίνει εύκολα και αερίζεται. Τα πρότυπα όμως το επιτρέπουν μόνο στις βασικές κατηγορίες:
| Κατηγορία | Φτέρνα | Τι σημαίνει στην πράξη |
|---|---|---|
| OB · SB | Ανοιχτή επιτρέπεται | Τα περισσότερα κλασικά σαμπό. Βασική αντιολισθητικότητα, χωρίς υποχρεωτικό αντιστατικό ή απορρόφηση στη φτέρνα (αν υπάρχουν, γράφονται χωριστά ως A και E). |
| O1 · S1 | Κλειστή υποχρεωτικά | Κλειστό πίσω μέρος, αντιστατικό (A) και απορρόφηση ενέργειας στη φτέρνα (E). |
| O2 · S2 | Κλειστή υποχρεωτικά | Όπως O1 / S1, με ρεγιό που αντέχει στο νερό. Καλή επιλογή για λάντζα και πλύσεις. |
Σύμφωνα με τα EN ISO 20345:2022 και EN ISO 20347:2022.
Πέρα από την κατηγορία, η φτέρνα επηρεάζει δύο πράγματα. Πρώτον, τη σταθερότητα: σε γρήγορες στροφές με δίσκο ή κατσαρόλα στο χέρι, το πόδι μέσα σε ανοιχτό σαμπό μπορεί να γλιστρήσει. Δεύτερον, τα καυτά υγρά: ό,τι χυθεί πίσω από το πόδι πέφτει κατευθείαν στη φτέρνα και στην κάλτσα.
Πολλά σαμπό έχουν λουράκι που γυρίζει πίσω από τη φτέρνα. Βοηθά στη σταθερότητα, αλλά δεν αλλάζει από μόνο του την κατηγορία: η ετικέτα λέει αν το παπούτσι είναι OB ή O1.
Υλικά και τύποι σαμπό
Το υλικό του πάνω μέρους αποφασίζει αν το παπούτσι αντέχει σε νερό, σε καυτά υγρά και στο πλύσιμο. Η σόλα αποφασίζει την αντιολισθητικότητα, γι’ αυτό το SR δεν εμφανίζεται στον πίνακα: ελέγχεται σε κάθε μοντέλο χωριστά.
| Τύπος | Αντοχή στο νερό | Προστασία από καυτά υγρά | Πλύσιμο με νερό | Χαμηλό βάρος | Σταθερότητα φτέρνας | Διαθέσιμο σε ESD |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Δερμάτινο σαμπό, ανοιχτή φτέρνασυνήθως OB / SB | ◐ | ◐ | ○ | ◐ | ○ | ◐ |
| Κλειστό από δέρμα ή μικροΐνεςσυνήθως O2 / S2 | ● | ● | ○ | ◐ | ● | ◐ |
| Σαμπό EVA / PU / TPE, κλειστό πάνω μέροςσυνήθως OB | ● | ◐ | ● | ● | ◐ | ◐ |
| Σαμπό EVA με τρύπες αερισμούσυνήθως OB | ○ | ○ | ● | ● | ◐ | ○ |
| Γαλότσα λάστιχο ή PVCS4 / S5 | ● | ● | ● | ○ | ● | ◐ |
● συνήθως ναι · ◐ εξαρτάται από το μοντέλο · ○ συνήθως όχι. Τυπική συμπεριφορά κάθε τύπου· η ετικέτα και οι οδηγίες του κατασκευαστή υπερισχύουν.
- Δέρμα. Ανθεκτικό, απωθεί το νερό όταν είναι περιποιημένο, σταθεροποιεί το πόδι. Δεν μπαίνει σε πλυντήριο· καθαρίζεται με πανί και περιποιείται με κερί ή κρέμα.
- Μικροΐνες. Συνθετικό δέρμα με λεία επιφάνεια που σκουπίζεται εύκολα. Πιο ελαφρύ από το φυσικό δέρμα, συχνό σε παπούτσια κουζίνας τύπου sneaker.
- EVA, PU, TPE και παρόμοια πολυμερή. Τα σαμπό «τύπου crocs». Ελαφριά, δεν απορροφούν υγρά, πολλά πλένονται. Το πάχος και η κατασκευή διαφέρουν πολύ ανάμεσα στα μοντέλα.
- Ρεγιό χωρίς τρύπες. Όπου χειρίζεστε ζωμούς, λάδι τηγανιού ή καυτό νερό, το πάνω μέρος πρέπει να είναι κλειστό. Οι τρύπες αερισμού είναι άνετες σε στεγνούς χώρους αλλά αφήνουν το καυτό υγρό να φτάσει στο δέρμα.
Πλύσιμο και απολύμανση
Εδώ δεν υπάρχει γενικός κανόνας. Οι οδηγίες των κατασκευαστών κυμαίνονται από «μόνο στο χέρι, ποτέ σε πλυντήριο» έως πλύσιμο στο πλυντήριο στους 30, 40, 60 ή 80 °C και, σε ορισμένα ιατρικά σαμπό, αποστείρωση σε αυτόκαυστο. Το ίδιο υλικό μπορεί να αντέχει σε ένα μοντέλο και να καταστραφεί σε άλλο, γιατί μετρούν και οι κόλλες, η σόλα και ο πάτος.
- Διαβάστε το φυλλάδιο οδηγιών. Κάθε πιστοποιημένο υπόδημα συνοδεύεται από οδηγίες χρήσης. Εκεί γράφεται αν πλένεται, σε ποια θερμοκρασία και με ποια απολυμαντικά.
- Βγάλτε τον πάτο. Όπου αφαιρείται, ο πάτος συχνά πλένεται χωριστά και σε χαμηλότερη θερμοκρασία από το σαμπό.
- Μην ξεπερνάτε τη θερμοκρασία. Η υπερβολική ζέστη παραμορφώνει τα πολυμερή, ξεκολλά τη σόλα και μπορεί να αλλοιώσει την αντιολισθητική γόμα.
- Αποστείρωση μόνο αν δηλώνεται. Αυτόκαυστο ή χημική απολύμανση μόνο όταν ο κατασκευαστής το αναφέρει ρητά για το συγκεκριμένο μοντέλο.
- Στεγνώστε σε θερμοκρασία δωματίου. Όχι πάνω σε φούρνο, καλοριφέρ ή κοντά σε εστίες.
Αν η μονάδα σας απαιτεί πλύσιμο σε υψηλή θερμοκρασία, π.χ. για λόγους HACCP ή σε χειρουργείο, ζητήστε μας τις οδηγίες του κατασκευαστή πριν την παραγγελία.
Ποιο σαμπό για ποιον χώρο
Οι συνδυασμοί είναι τυπικοί. Η τελική επιλογή πρέπει να συμφωνεί με την εκτίμηση κινδύνου της επιχείρησης.
Κουζίνα εστιατορίου
Λιπαρά δάπεδα, καυτά υγρά, μαχαίρια, βαριά σκεύη, λάντζα.
Κλειστό σαμπό O2 · SR · SB ή S2 όπου πέφτουν βάρηΣέρβις και σάλα
Πολλά χιλιόμετρα τη μέρα, δίσκοι, χυμένα ποτά, εμφάνιση.
O1 ή O2 με κλειστή φτέρνα · SR · ελαφρύ με EΦούρνος και ζαχαροπλαστείο
Αλεύρι στο δάπεδο, ταψιά, ράφια με ροδάκια, σακιά, ζέστη από φούρνους.
SB ή S2 · SR · κλειστό πάνω μέροςΒιομηχανία τροφίμων, σφαγεία
Νερό, αίμα, λίπη, πλύσεις με πίεση, ψυκτικοί θάλαμοι.
Γαλότσες S4 ή S5 · SR · CI στο ψύχοςΝοσοκομείο και κλινική
Βάρδιες 12 ωρών, υγρά, απολυμαντικά, ησυχία στους διαδρόμους.
OB ή O1 σαμπό που πλένεται · SR · ESD όπου απαιτείταιΕργαστήριο και φαρμακείο
Ευαίσθητα όργανα, καθαροί χώροι, χημικά σε μικρές ποσότητες.
OB ή O1 · ESD όπου το ζητά ο χώρος · κλειστό πάνω μέροςΤα σύμβολα CI, ESD και E εξηγούνται στο λεξικό συμβόλων του κύριου οδηγού.
Άνεση για 10–12 ώρες ορθοστασίας
Ένα σαμπό που κουράζει το πόδι μετά από τρεις ώρες δεν θα φορεθεί σωστά στη δέκατη. Στην κουζίνα και στο νοσοκομείο η άνεση δεν είναι πολυτέλεια: επηρεάζει την προσοχή και τη σταθερότητα στο τέλος της βάρδιας.
- Ανατομικό πέλμα που στηρίζει την καμάρα. Αν αφαιρείται, πλένεται και αλλάζει ευκολότερα.
- Απορρόφηση στη φτέρνα (E). Υποχρεωτική από O1 / S1 και πάνω. Στα OB / SB υπάρχει μόνο αν σημειώνεται χωριστά.
- Βάρος. Τα ελαφριά σαμπό πολυμερών ζυγίζουν περίπου 250–400 γραμμάρια το καθένα. Σε δέκα ώρες, κάθε γραμμάριο μετράει.
- Σωστό νούμερο. Στο σαμπό το πόδι πρέπει να μη γλιστρά μπροστά. Οι κανόνες μέτρησης ισχύουν όπως στον οδηγό μεγέθους.
- Κάλτσα. Βαμβακερή ή τεχνική κάλτσα εργασίας που απομακρύνει τον ιδρώτα. Δοκιμάζετε πάντα με αυτήν.
Αν χρησιμοποιείτε ορθοπεδικό πάτο, προσοχή: σε πιστοποιημένο υπόδημα επιτρέπεται μόνο πάτος που ο κατασκευαστής έχει δοκιμάσει με το συγκεκριμένο μοντέλο. Δείτε την αντίστοιχη ερώτηση στον κύριο οδηγό και τους πάτους και αξεσουάρ μας.
Τα πιο συχνά λάθη
- Αθλητικά παπούτσια στην κουζίνα. Άνετα, αλλά με διχτυωτό ύφασμα που απορροφά καυτά υγρά και σόλα που δεν έχει ελεγχθεί σε λιπαρό δάπεδο.
- Σαγιονάρες και ανοιχτά παπούτσια. Καμία προστασία από μαχαίρια, σπασμένα γυαλιά και καυτά υγρά.
- Σαμπό με λειασμένη σόλα. Η ετικέτα γράφει ακόμη SR, η σόλα όμως όχι πια.
- Ένα ζευγάρι για κουζίνα και δρόμο. Η σόλα φέρνει χώμα και πετραδάκια μέσα στην κουζίνα και η άσφαλτος φθείρει γρηγορότερα το ανάγλυφο. Τα παπούτσια της κουζίνας μένουν στην κουζίνα.
- Σαμπό με τρύπες κοντά σε εστίες. Ιδανικό για στεγνό χώρο, επικίνδυνο δίπλα σε φριτέζα.
Ερωτήσεις που ακούμε συχνά
Είναι υποχρεωτικά τα παπούτσια ασφαλείας στην κουζίνα;
Δεν υπάρχει ένας κανόνας για όλες τις κουζίνες. Ο εργοδότης οφείλει να εκτιμήσει τους κινδύνους κάθε θέσης εργασίας και να ορίσει τα Μέσα Ατομικής Προστασίας που απαιτούνται. Σε μια κουζίνα μπορεί να αρκεί υπόδημα εργασίας O2 με SR, σε άλλη με βαριά σκεύη και αποθήκη να χρειάζεται υπόδημα ασφαλείας. Για τις υποχρεώσεις της επιχείρησης δείτε τον οδηγό ΜΑΠ για επιχειρήσεις.
Ποιος πληρώνει τα σαμπό;
Όταν η εκτίμηση κινδύνου ορίζει ότι τα υποδήματα είναι Μέσο Ατομικής Προστασίας, τα πληρώνει ο εργοδότης. Το Π.Δ. 396/1994 (άρθρο 4, παρ. 6) ορίζει ότι τα ΜΑΠ χορηγούνται από τον εργοδότη δωρεάν στους εργαζόμενους. Αν πρόκειται για προσωπική επιλογή του εργαζόμενου, χωρίς σχετική πρόβλεψη, η υποχρέωση αυτή δεν προκύπτει.
Πόσο κρατάει ένα σαμπό;
Εξαρτάται από τις ώρες χρήσης και το δάπεδο. Σε καθημερινή χρήση σε κουζίνα, κατασκευαστές αντιολισθητικών υποδημάτων προτείνουν αντικατάσταση κάθε 6 έως 12 μήνες. Το σίγουρο κριτήριο είναι η σόλα: όταν το ανάγλυφο λειαίνεται στη φτέρνα ή στο μπροστινό μέρος, η αντιολισθητικότητα έχει χαθεί. Αλλάζετε επίσης όταν η σόλα ξεκολλά, όταν το σαμπό παραμορφώθηκε από ζέστη ή όταν το πόδι δεν στηρίζεται πια.
Μπορώ να φορώ σαμπό στο νοσοκομείο;
Ναι, τα σαμπό είναι από τα πιο διαδεδομένα υποδήματα στον χώρο της υγείας. Επιλέξτε πιστοποιημένο υπόδημα εργασίας (OB, O1 ή O2) με SR, που πλένεται όπως απαιτεί το τμήμα σας. Ορισμένα τμήματα ή νοσοκομεία ζητούν κλειστή φτέρνα ή υπόδημα ESD. Ρωτήστε τον προϊστάμενο ή τον τεχνικό ασφαλείας πριν αγοράσετε.
Τα σαμπό τύπου crocs είναι κατάλληλα για κουζίνα;
Μόνο αν είναι πιστοποιημένα (EN ISO 20347 ή 20345) με SR ή SRC και έχουν κλειστό πάνω μέρος χωρίς τρύπες. Τα απλά σαμπό αναψυχής, ακόμη κι αν μοιάζουν, δεν έχουν ελεγχθεί σε λιπαρό δάπεδο.
Σαμπό και παπούτσια για κουζίνα και κλινική
Φιλτράρετε κατευθείαν με την κατηγορία που χρειάζεστε και ολοκληρώστε τη στολή με ρούχα μαγειρικής ή ιατρικά. Για παραγγελίες εστιατορίου, ξενοδοχείου ή κλινικής, επικοινωνήστε μαζί μας για προσφορά.
Όλα τα σαμπό